Köprülü Fazıl Ahmet Paşa
Köprülü Fazıl Ahmet Paşa
Köprülü Fazıl Ahmet Paşa
Hersekli Ahmed Paşa

Hersekli Ahmed Paşa (1459, Hersek-Novi – 1517, Kızılçöl, Maraş) II. Beyazıt saltanatında 1497-1498, 1503-1506, 1511’de dört defa ve Yavuz Sultan Selim saltanatında 1515-1516 yılları arasında sadrazamlık yapmış Osmanlı devlet adamıdır. 1506-1511 döneminde Kaptan-ı Derya görevi de yapmıştır.

Hayatı
Herzeg (dük) unvanıyla anılan, Güney-doğu Herzegovina (günümüzde Bosna-Hersek) hakimi olan Stefan Vukçiç-Koşaca’nın küçük oğludur.[1] Küçük yaşta iken Osmanlı sarayına rehine olarak gönderildi. Hersek’in tümüyle Osmanlı devleti ülkesine katılması ile saray eğitimi alması kabul olunup Enderun’da yetişti.

Miralem rütbesi verildi ve 1479’da Fatih Sultan Mehmet’in İşkodra’yı ele geçirdiği Arnavutluk Seferi’ne iştirak etti. Fatih Mehmet’in ölümünden sonra Bursa’da Hüdevendigar Sancağı Beyi olarak görev verildi. Cem Sultan ayaklanmasında II. Beyazit’in tarafini tuttu. 1484’de Anadolu beylerbeyliği görevi verildi. Aynı yıl Sultan II. Beyazıt’ın kızı olan Hundi Hatun ile evlenip damad-ı şehriyarı oldu.

Çukurova’da 1485 ile 1491 arasında uzun süren Osmanlı-Memluklu Savaşı başlamıştı. İlk saldırıyı eyalet timarlı sipahileri ve azaplardan oluşan Osmanlı ordusu ile Osmanlı serdari Karamanoğulları’nın beyi Karagöz Mehmet Paşa yaptı. Önce Çukurova’nın önemli yoreleri Osmanlılar eline geçirldi ise de 9 Şubat 1486 tarihinde, Adana’nın hemen dışında Osmanli ordusu Memlükler tarafından mağlup edildi. Bunun uzerine II. Beyazit kendi damadi olan Hersekli Ahmet pasa komutasinda yenicerielr agirlikli bir orduyu ertesi yil Cukurova’ya gonderdi. Bu orduda timarali askerleri ile bulunan Karagöz Mehmet Paşa ile Hızır Beyzade Mehmed arasındaki birbirini çekememezlik ve kıskançlık bulunmaktaydi ve bu ordunun moralini zayıflatmıştı. Memluklu ordusu bu orduyla 15 Mart 1486’da yaptığı muharebede de büyük bir galibiyet kazandı. Osmanlı ordusu serdari Hersekli Ahmet Paşa Memluklülere esir düştü. O yıl bir ateşkes uygulanmaya başladı.

Bir yıl esarette kaldıktan sonra kurtulan Hersekli Ahmet Paşa İstanbul’a döndü. Yeniden 1487’de Anadolu beylerbeyi görevine geçirildi. Kendine vezirlik rütbesi de verildi. Memluklularle ateşkesden sonra barış sağlanamamış ve savsa tekrar baslamisti. 1488’de Osmanlı devleti karadan ve denizden Memluklara karşı bir sefere daha başladı. Kara ordusu Rumeli beylerbeyi Hadim Ali Paşa komutası altında idi ve deniz gücüne Anadolu beylerbeyi olan Hersekli Ahmet Paşa komuta etmekteydi. Hem Osmanlılar hem de Memluklular İtalya deniz ticaret devletlerinde ve özellikle Kıbrıs’ı elinde bulunduran Venediklilerden yardım istediler; ama Venedikliler taraf tutmamya karar verdiler. Hersekli Ahmet Paşa komutasında Osmanlı donanması Memluklularin Çukuriova’daki ordularını denizden takviye edecek güc göndermesini önlemek üzere İskenderiye’ye hücum etti. Çıkan bir fırtına Osmanlı donanmasına büyük bir zarar verdi. 60.000 kişilik Osmanlı kara ordusu ile Osmanlılar Adana ve Çukurova’yı ele geçirmişken, Memluklüler Suriye ve Mısır’dan takviyeler getirerek Adana yakınında yapilan Ağaçayırı Muharebesi’nde Osmanlı ordusunu mağlup ettiler. Osmanlı kara ordusu Karaman’a çekildi ve Memluklular Adana’yı kuşatıp üç ay sonra sonra ele geçirdiler. Hersekli Ahmet Paşa küçük bir Mısır filosunu denizde yenmişti ama o yılki seferde Memluklular galip gelmişlerdi.

1497’de Hersekli Ahmet Paşa Koca Davut Paşa yerine ilk kez sadrazamlığa getirildi. Bu görevde ancak bir yıl kaldı.

1499’da İnebahtı Seferi’ne katıldı ve bu seferde yararlıkları görüldü.

1503’de ikinci kez sadrazamlığa getirildi. 1506’da kendi isteğiyle bu görevden ayrıldı.

1506’da Gelibolu sancakbeyi ve kaptan-ı derya olarak görevlendirildi. Bu görevde 1511’e kadar kaldı.

1511’de üçüncü kez sadrazamlığa getirildi ama üç ay kadar kalabildi.

1512’de Yavuz Sultan Selim tahta geçtikten sonra idam ettirdiği sadrazam Koca Mustafa Paşa yerine kayınbiraderi olan Hersekli Ahmed Paşa’yı dördüncü kez sadrazam tayin etti. Bu sedaret dönem sırasında Yavuz Sultan Selim’in Şah İsmail’e karsı çıktığı İran Seferi’ne katıldı. Çaldıran Muharebesi’nin kazanılması ve ordunun Tebriz’i alıp kışın yakınlaşması nedeniyle geri çekilmesi sırasında yeniçeriler arasında karışıklık çıktı. Yeniçeriler Yavuz Sultan Selim’in arzu attığı gibi Anadolu’da bir kışlak mevkide kişi geçirip ertesi yıl yine İrana’a taaruza geçmek istemediklerini ayaklanamaya çok yakın bir tarzda bildirdiler. Yavuz Sultan Selim bunun sadrazam Hersekli Ahmet Paşa’nın kışkırtması dolayısıyla olduğunu iddia edip bundan onu sorumlu tuttu. 28 Ekim 1514’de sadrazamı tutuklattırdı ve vazifesinden azletti.

Hersekli Ahmet Paşa 23 Eylül 1515’de beşinci kez sadrazam yapıldı. Bu sefer 7 ay 3 günlük sedaretten sonra 26 Nisan 1516’da bu görevden azledildi.

Bir süre Yedikule Zindanı’nda hapis edildi ama sonra bağışlanıp salıverildi.

Yavuz Sultan Selim’in Mısır Seferi sırasında Bursa muhafızı görevi yaptı. Mısır fethedildikten sonra Sultan I. Selim’in davet etnmesi üzere Mısır’a Kahire’ye gitti.

Bu ziyaretten İstanbul’a dönmekte iken yolda Kızılçöl, Maraş mevkiinde 21 Temmuz 1517’de hayata vefat etti. Cenazesi İzmit Körfezi kıyısında bulunan Hersek Köyü’ında yaptırmış olduğu Hersekzade Ahmed Paşa Camii olarak anılan camiinin yanındaki türbesine gömüldü.